Seramik yapımında torna kullanımı

Torna yapmak için, ayakla veya bir motorla döndürülen bir tornaya ihtiyaç vardır. Torna yapmak için plastik bir çamur kullanılabilir. Çamurun içinde sert bir parçacık olmaması, eli acıtmaması açısından önemlidir.

Çamur iyi yoğrulmazsa, torna yaparken çamurun yıkılma ihtimali artar, bu nedenle tornada kullanılan çamur mutlaka iyice yoğrulmalıdır. Yoğrulan çamur bir top şekline getirilir ve tornanın ortasına sabitlenir. Bu sabitleme hızla tornanın üzerine çamur topunu fırlatmakla olabileceği gibi, yukarıdan bastırarak ta yapılabilir. Sabitlenen çamur, tornanın merkezine simetrik olacak şekilde elle düzeltilir, zira torna yaparken öncelikli amaç çamuru ortalamaktır, yani çamuru tornanın merkezi dönme ekseni olacak şekilde simetrik hale getirmektir. Artık torna dönmeye başlar, çamur biraz ıslatılır ve dönen çamura elle baskı uygulanır. Bu uygulanan kuvvet ile, çamur ellerin şeklini almaya çalışır, çamur döndüğü için her noktası sabit olan ele temas eder; yani eğer eller sabit tutulursa çamur da simetrik olur, ortalanır. Kısaca, eller ne kadar iyi bir biçimde hareket ettirmeden çamura kuvvetle bastırırsa, çamur da o kadar çabuk ortalanır.

Ortalama esnasında;

iki temel hareket vardır; birisi çamuru yükseltme, diğeri alçaltma. 

Çamur bir yükseltilir, bir alçaltılır ve bu hareket arka arkaya birkaç kez tekrarlanırsa çamur ortalanacaktır. Alçaltma, bir elle yukarıdan dik olarak bastırırken diğer elle yandan çamuru destekleyerek yapılır. Bu şekilde kısaltılan çamur, sonra yükseltilir. Bu hareket iki elin avuç içiyle çamura yandan bastırmasıyla yapılır. Yandan basınç uygulanan çamur, gidebileceği tek yer olan yukarıya doğru gider ve böylece çamur yükselir. Bu hareketin tekrarıyla, kendi ekseni etrafında simetrik dönen bir çamur elde edilir. Bundan sonra ortalanan çamurun ortasından aşağı doğru bir delik açılarak şekillendirme aşamasına geçilir Şekillendirme için, çamurun ortasından aşağı doğru başparmak bastırılır ve ortada parmak kalınlığında bir kanal açılır. Aslında bu şekil çok kalın duvarlı bir saksı gibi düşünülürse tek yapılması gereken bu duvarı inceltmektir. Bu inceltme işlemi çamuru içten ve dıştan sıkıştırarak yapılır. İki taraftan sıkıştırılan çamur, yukarı doğru gidince, bastırılan kısmın duvarı incelir. Ancak duvarın tamamı inceltilmek istendiği için, bu iki taraftan bastırma hareketi, yukarıda da uygulanır. Bunun için içten ve dıştan kuvvet uygulayan parmaklar, torna dönerken yavaşça yukarı doğru çekilir, böylece yukarı giden çamur da inceltilerek incelik yukarı taşınır. Bu harekete formun en alt seviyesinden başlanır, en yukarıda bitirilir. Çamurun yüksekliği artar ve kalınlığı azalır. Ancak bu inceltme işlemi itinayla, ani hareketlerden kaçınarak yapılmalıdır. Küçük bir dikkatsizlik, çamurun simetrisinin bozulmasına yol açar. Duvarları inceltildikten sonra, çamurun hala kalın olan yerleri, inceltilerek artan çamur yukarı doğru taşınabilir. Daha sonra tahta aletler veya sünger yardımıyla, fazla çamurlar ve kalınlıklar temizlenir.

Bundan sonra istenen form verilebilir.

Burada iki temel alternatif vardır; genişletmek veya daraltmak. Ellerle dışarıdan içeri doğru bastırılan çamur daralır.

Örneğin formun ağzı dar olacaksa, iki elle ağzının kenarları içeri bastırılır. Veya geniş bir ağız istenirse, iki parmak içeri sokulup ağız dışarı çekilebilir. Tüm bu ortalama ve şekillendirme esnasında, iki el daime birbirini tutmalıdır, böylece ellerin birbirine göre hareket etmesi önlenerek, çamurun simetrisi korunur. Sadece ağız değil, formun herhangi bir yeri, dıştan iki elle boğarak daraltılabilir. En son olarak, eğer ağzın şekli bozuksa veya her tarafı aynı yükseklikte değilse, bu kısım bir misina yardımıyla düzeltilir. İki ele sıkıca dolanan misina, yukarıdan ağza değdirilip orada kısa süre sabit tutulur. Bu şekilde, ağızdaki fazlalıklar kesilir ve düzgün bir ağız elde edilir. Bunun yanı sıra, formun yüzeyi en son bir süngerle torna dönerken düzeltilebilir. Şekillendirmesi biten çamur, tornadan ayrılır. Ancak başta tornaya sıkıca yapıştırıldığı için, tabandan çamur kesilerek ayrılır. Kesme işlemi yine iki ele sıkıca sarılmış misinayla yapılır. Misina tornanın tablasına bastırarak formun tabanından geçirilir.

Bu işlem ard arda birkaç kez yinelenerek formun tabla üstünde kayarak kenara gelmesi sağlanır. Kenara gelen form elle kaldırılır ve kurumaya bırakılır. Bir süre kuruyan form, daha sonra son düzeltmeleri yapmak için tekrar tornaya konur. Yaklaşık iki-üç gün kuruyan form, tam kurumadan önce son düzeltmeleri yapmak için tekrar tornaya konur. Önce taban sonra ise ağız kısmı ve iç yüzey düzeltilir, bu nedenle form önce kafa üstü konur. Ancak bu sefer su kullanılmaz, kuru çalışılır. Yapılan ise, formdan fazla çamurları temizleyerek son şekli vermektir. Bunun için form, tornaya konur ve kaymasın diye, çamurla kenarlarından tablaya tutturulur. Formu tam olarak ortalı koymak önemlidir, bu yüzden simetri kontrol edilir. Eğer ortalanmış ise düzeltme safhasına geçilir. Bu aşamada önce metal aletler sonra ise cila için tahta aletler kullanılabilir.

Torna dönerken çamura şekillendirici alet yaklaştırarak istenen bölgelerdeki fazla çamur temizlenir. Alet sabit tutulurken, dönen çamur aletin değdiği yerlerde ince talaş şeklinde kopar ve pürüzsüz temiz bir yüzey kalır. Tabanda bu şekilde halkalar oluşturulabilir, aynı zamanda kururken artık kalan parçalar temizlenir. Tabandan sonra yan duvarlar temizlenir ve tahta aletlerle cilalanır. Bu aşama bitince, form ters çevrilir, bir daha çamurla tablaya simetrik olarak tutturulur ve bu sefer ağzı ve iç duvarları aynı şekilde düzeltilir ve cilalanır. En son yüzeyler set bir sünger veya benzer bir yüzeyle parlatılır. Bundan sonra istenirse sap eklenebilir. Ayrıca bir sosisten hazırlanan sap, çentikleyerek forma yapıştırılır ve yedirilir. Bu şekilde istenen form elde edilmiş olur.

Son düzeltmede dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta, duvarları fazla incelterek kırmamak ve yavaş hareket etmektir. Hızlı bir hareket, kontrolsüz miktarda çamur kesilmesine neden olabilir ve bu aşamada çamur eklemesi olmadığı, sadece çamur kesilmesi olduğu için geri dönülmez sonuçlara neden olabilir.